Γιατί αρνήθηκε η Ελλάδα ένα διάλειμμα από το ευρώ

Daniel_Gross

Καθ΄ όλο το πρώτο εξάμηνο της φετινής χρονιάς, από τη στιγμή που το ακροαριστερό, αντίθετο στη λιτότητα κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ ανήλθε στην εξουσία τον Ιανουάριο, το ελληνικό έπος σχεδόν μονοπώλησε την προσοχή των Ευρωπαίων πολιτικών ιθυνόντων. Ακόμα κι όταν κατέρρεε η οικονομία της χώρας τους, η νέα ελληνική κυβέρνηση παρέμεινε ανένδοτη στην απαίτηση ελάφρυνσης του χρέους δίχως λιτότητα – τουτέστιν, μέχρι τα μέσα Ιουλίου, όταν ξαφνικά συμφώνησαν με τους όρους των πιστωτών. Πράγματι, αρχής γενομένης από τις 13 Ιουλίου, η αυστηρά αντίθετη στη λιτότητα ελληνική κυβέρνηση έχει υποχρεωθεί να επιβάλει ακόμα πιο σκληρή λιτότητα και να εφαρμόσει επώδυνες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, υπό τη στενή επιτήρηση των πιστωτών της.

Γιατί συναίνεσε η ελληνική κυβέρνηση σε όρους που όχι μόνο αντίκεινται στις δικές της υποσχέσεις, αλλά επίσης μοιάζουν πολύ με αυτούς που είχαν απορριφθεί κατά συντριπτική πλειοψηφία από τους ψηφοφόρους στο λαϊκό δημοψήφισμα μόλις μία εβδομάδα νωρίτερα;

Πολλοί πιστεύουν ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας απαντούσε σε ένα τελεσίγραφο των Ευρωπαίων εταίρων του: Αποδέξου τις απαιτήσεις μας ή εγκατέλειψε το ευρώ. Το ερώτημα είναι γιατί συνέστησε μια τόσο ισχυρή απειλή η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ («Grexit»);

Στην πραγματικότητα, από οικονομική σκοπιά, το Grexit δεν αντιπροσωπεύει πλέον τη δυνητική καταστροφή που αντιπροσώπευε κάποτε. Στο κάτω-κάτω, το κύριο βραχυπρόθεσμο κόστος – η διαταραχή του χρηματοπιστωτικού συστήματος – έχει ήδη λάβει σάρκα και οστά στην Ελλάδα: τράπεζες και χρηματιστήριο έχουν μείνει κλειστά, και κεφαλαιακοί έλεγχοι έχουν επιβληθεί. Ενώ οι ενέργειες αυτές ήταν αναγκαίες για να ανακοπεί μία μεγάλης κλίμακας φυγή κεφαλαίων και να αποτραπεί η κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, προκάλεσαν επίσης και την απότομη συρρίκνωση της ελληνικής οικονομίας.

Στο πλαίσιο αυτό, οι Έλληνες διαπραγματευτές θα μπορούσαν να έχουν εξετάσει μια άλλη πρόταση, που κυκλοφόρησε ανεπίσημα από το γερμανικό υπουργείο Οικονομικών, και που πρότεινε η Ελλάδα να λάβει άμεση συγχώρεση χρέους, με αντάλλαγμα την προσωρινή αποχώρησή της από το ευρώ. Αν η Ελλάδα παρέμενε στο ευρώ, δεν θα παρεχόταν καμία ελάφρυνση – όρος σύμφωνος με τη γερμανική θέση ότι η αναδιάρθρωση χρέους για χώρες της ευρωζώνης θα ήταν παράνομη. Ενώ το νομικό επιχείρημα είναι πιθανότατα πλαστό, η άμεση μείωση του χρέους μιας χώρας της ευρωζώνης παραμένει πολιτικά αδύνατη.

Η γερμανική πρόταση, με αιχμή του δόρατος τον υπουργό Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, υπογραμμίζει τη θεμελιώδη αλλαγή που έχει επέλθει στη σχέση της Ελλάδας με τους Ευρωπαίους εταίρους της, από τον καιρό του τελευταίου της πακέτου διάσωσης πριν από τρία χρόνια. Το 2012, η Ελλάδα έλαβε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ εν είδει χρηματοδοτικής βοήθειας, και οι πιστωτές της, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών εμπορικών τραπεζών, πιέστηκαν να αποδεχτούν σημαντικά «οικειοθελή» κουρέματα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Γιώργος Παπανδρέου, τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας, πρότεινε δημοψήφισμα επί του υφιστάμενου προγράμματος προσαρμογής και της παραμονής της χώρας του στην ευρωζώνη, προειδοποιήθηκε χωρίς περιστροφές από τον τότε πρόεδρο της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί και τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ. Αν και ο Παπανδρέου θα είχε ταχθεί υπέρ του προγράμματος προσαρμογής και του ευρώ, το δημοψήφισμα ήταν ένα ρίσκο που οι Ευρωπαίοι εταίροι του ήταν απρόθυμοι να πάρουν.

Η κυβέρνηση Τσίπρα, αντίθετα, μπόρεσε να διεξάγει το δημοψήφισμά της, κι ακόμα και να ταχθεί κατά του προτεινόμενου προγράμματος προσαρμογής των πιστωτών (το οποίο, θα πρέπει να σημειωθεί, δεν βρισκόταν πλέον στο τραπέζι). Ακόμα και το ηχηρό «όχι» που είπαν οι Έλληνες ψηφοφόροι δεν μπόρεσε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της κυβέρνησης, για έναν απλό λόγο: το Grexit δεν θεωρείται πλέον απειλή για τη σταθερότητα του ευρώ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο Γερμανοί αξιωματούχοι – και ιδίως ο Σόιμπλε – έχουν παροτρύνει την Ελλάδα να αποχωρήσει.

Μόνο εικασίες μπορεί να κάνει κανείς γύρω από τα κίνητρα του Σόιμπλε στην πίεσή του για Grexit. Δείχνει να πιστεύει ότι μια πιο ολοκληρωμένη ευρωζώνη, αν και σίγουρα επιθυμητή, δεν είναι εφικτή με μια χώρα την οποία δεν μπορεί να εμπιστευτεί ότι θα συμμορφωθεί με τους όρους στους οποίους έχει συμφωνήσει η κυβέρνησή της.

Όποιοι κι αν είναι οι λόγοι του Σόιμπλε, η πρότασή του θα μπορούσε να έχει αντιπροσωπεύσει μια διέξοδο για την Ελλάδα, της οποίας η οικονομία έχει ξεζουμιστεί από τη λιτότητα και της οποίας το τραπεζικό σύστημα ήταν ήδη κλειστό. Η άμεση μείωση του χρέους και η ανάκτηση της οικονομικής κυριαρχίας – ακόμη και με τίμημα την έξοδο από το ευρώ, τουλάχιστον προσωρινά – θα έμοιαζαν να προσφέρουν σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη. Υπό μία έννοια, ισοδυναμούσε με μια χρυσή ευκαιρία, με τη Γερμανία να προσφέρεται να πληρώσει για κάτι που πολλοί πιστεύουν ότι πρέπει να πράξει η Ελλάδα έτσι κι αλλιώς.

Παρ΄ όλα αυτά, η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε την έξοδο, και αντ” αυτού αποδέχτηκε τους σκληρούς όρους των πιστωτών. Αυτό υποδηλώνει ότι, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, οι ηγέτες της Ελλάδας υποκινήθηκαν από κάτι περισσότερο από τα οικονομικά. Ίσως, σε αντίθεση με την επικρατούσα αντίληψη, η πολιτική προσκόλληση των χωρών στην Ευρώπη μέσω του ευρώ να παραμένει πολύ ισχυρή, ακόμα και όταν, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα, οι άνθρωποι έχουν υπομείνει πρωτοφανή δεινά από την ένταξή τους στη νομισματική ένωση.

Η λογική της νομισματικής ένωσης, όπως έχουν επισημάνει πολλοί, ήταν πάντα περισσότερο πολιτική παρά οικονομική. Γι΄ αυτόν ακριβώς το λόγο, ενδέχεται κάλλιστα να είναι πολύ νωρίς για να ξεγράψουμε το ενιαίο νόμισμα.


* Ο Ντάνιελ Γκρος είναι διευθυντής του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής στις Βρυξέλλες. Έχει εργαστεί για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, και ως οικονομικός σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και του πρωθυπουργού αλλά και του υπουργού Οικονομικών της Γαλλίας. Είναι συντάκτης των οικονομικών εντύπων� Economie Internationale και� International Finance.

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s